Liefde in tijden van Corona 15: De gevaren voor links georiënteerde hervormingsbewegingen in het Corona- tijdperk

 

Dat het eind van de huidige vorm van democratie, de liberale in zicht komt was vóór de corona- crisis wel al duidelijk. Met geweldloos geweld werd het indrukwekkende tegengeluid van de ‘Occupy’ beweging in 2011 in de kiem gesmoord. In dezelfde periode werd een nieuwe impuls gegeven aan het populisme door het betreden van de politieke arena door een jongere generatie. De financiële crisis van 2008 was voor beide ontwikkelingen een belangrijke aanjager. Deze vorm van populisme van wie de leiders op de hoogste trede van de democratie konden gaan meespelen lijkt nu te verdwijnen. Niet omdat deze leiders uitgespeeld zijn, maar omdat het lijkt alsof zichzelf terug getrokken hebben. Zij zijn stiller geworden, ‘se rétirer pour sauter’ zeggen de Fransen. Vanuit deze comfortabele positie zullen zij in de loop van het post- coronatijdperk de weg opspringen en de leiders van een rampscenario van het socialisme dat nu vorm gegeven wordt om zeep helpen (figuurlijk). Dit ‘rampsocialisme’ wordt nu opgetuigd om te overleven, niet om een nieuwe maatschappij te creëren, waarover van te voren duidelijk nagedacht is. Niet overleven zou nu bovenaan moeten staan in het streven naar herstel, maar hoe willen wij verder leven in een maatschappij die gebaseerd is op democratische waarden. De acute financiële misère waarin nu veel mensen gestort worden, lijkt mij niet met leningen op te lossen. Eerder lijkt een herkaveling van werk en inkomen voor de hand, met een basisinkomen voor iedereen.

De leiders op links steken nu hun nekken uit en forceren oplossingen voor een betere toekomst. Dat is geweldig en is ook nodig, ook zonder corona- crisis, maar ze betreden een mijnenveld. Het mijnenveld dat er lag voor de crisis, waar de scheiding tussen hoog- en laagopgeleid te groot geworden is en de uitzichtloosheid aan de onderkant van de samenleving uitzichtloos geworden is als gevolg van de vluchtelingencrisis, die nog steeds voortduurt en andere neo- liberale ontwikkelingen, die gewoon te lang duren. De financiële crisis heeft hiervoor al een solide basis gelegd.

Dat er een betere maatschappij zal komen geloof ik op mijn leeftijd en na mijn studies niet meer zo hard. Ik bewonder het vuur en de overtuiging van de jonge links georiënteerde mensen om dat te willen bereiken, maar de miljarden die nu over de balk gegooid worden om ondernemingen als KLM – Air France op de been te houden (ze waren beiden al gespalkt en van stokken voorzien) is een veeg teken van een volkomen gebrek aan respect voor de toekomst voor jonge mensen. Het is ‘het opwarmen van een lijk’. Terecht dat vanuit links geëist wordt dat er prijskaartjes hangen aan deze injectie. Op papier zullen deze eisen vermoedelijk wel ingewilligd worden, maar worden ze ook verzilverd? Waarschijnlijk worden de eisen langzaam in de loop van de tijd verwaarloosd, vergeten en dan bij een volgende crisis gebruikt om aan te geven dat er te weinig toezicht was op het voldoen aan de eisen en dat de schuld toch eigenlijk bij de eiser ligt. Maar dat geeft niet: zullen wij het gewoon nog eens proberen?

Dat de liberale democratie zieltogend is in de ogen van méér mensen, komt ook door de bewustwording dat hele andere groepen mensen belangrijk zijn in de maatschappij. De waardering voor de zorg in al haar facetten, van thuishulp tot schoonmaker en van vuilnisman tot vakkenvuller wordt nu nog geuit in applaus en aubades, maar moet resulteren in daadwerkelijke, permanente herwaardering van dit werk. Als dit niet gebeurt, dan ligt hier een hele zware mijn in het veld.

Een andere mogelijke mijn is die van het gebrek aan Europese samenwerking en het sluiten van de grenzen. De spastische reactie om grenzen te sluiten heeft zoveel vernietigd dat de EU niet meer dan een wassen neus geworden is. Eurosceptici zullen zeggen dat dat al zo was, maar tot op heden was de intentie tot Europese samenwerking al een belangrijke stap voorwaarts in het prille bestaan van de EU en zijn hier positieve miljarden euro’s ingestoken. De linkse herstelbeweging moet echt méér inhouden dan ramp- socialisme in eigen land.

De grenzen open zodat Europeanen elkaar weer in de ogen kunnen kijken en elkaar ideologisch kunnen versterken. Houden wij de grenzen dicht, niet alleen fysiek maar ook in ons hoofd, dan ligt hier een tweede mijn. Die lag er al, maar zal gevaarlijker worden. Vooral links heeft veel te winnen bij open grenzen.

Er zijn natuurlijk nog meer mijnen te ontdekken, maar belangrijk is ook het antwoord op de vraag wie nu eigenlijk profiteert van de huidige crisis. In ons land is dat gelukkig niet de de regering, zoals Foucault dacht dat zou gebeuren wanneer dergelijke rampen zich voordoen en ook daadwerkelijk gebeurde. De regering versterkt hier niet haar macht. Dat vind ik een geweldige prestatie, want er zijn andere voorbeelden en het makkelijk gekund. De openheid van communiceren over de ramp is waarschijnlijk een reden, maar ook het terugtreden van onze Bruno is een oorzaak. Wij zijn het misschien even vergeten, maar het heeft wel indruk gemaakt op de mensen die nu op het hoogste niveau de kar trekken en op de stuurlui aan de wal. Althans voor nu. Op tijd bijsturen in de maatregelen is bijna vanzelfsprekend aan het worden.

Een tweede partij die historisch gezien goed garen spint bij dergelijke situaties is de traditionele kerk. Nu nog bevolkt door de ‘laatsten der Mohikanen’, traditionalisten met bijzonder weinig humor, maar hun stembanden al aan het smeren voor opwekkingssamenkomsten en volksmissies die misschien wel komen gaan. Het recht op het uitoefenen van je geloof zal een belangrijk wapen worden in het leger van de conservatieven die de bestaande maatschappij willen behouden en zelfs willen terugdraaien naar historische waarden. De middeleeuwse kramp van de negentiende eeuw, het eeuwige verlangen naar herstel van de  alliantie tussen troon en altaar ligt op de loer. De grote conservatieve restauratie na 1848, op basis van een prille democratische grondwet geforceerd, werd ook in gang gezet na dramatische gezondheidscrises (cholera), natuurrampen, misoogsten en ongekende en onbeminde moderniseringen in de context van ware volksverhuizingen. Emile Zola beschreef de gevolgen in ‘L’Assommoir’, waarvan enkele beschrijvingen mutatis mutandis nu geschreven zouden kunnen worden door iemand uit de Parijse banlieue of de vluchtelingenkampen. Het in gestrekte  draf één dag voor de afkondiging van de lock down naar boven halen van de botten van composiet heilige Servaas is hier een amusant voorbeeld van. Geen slecht woord over de troost die mensen daadwerkelijk vinden in het bijzijn van relieken overigens.

Met de alliantie tussen troon en altaar komt een derde groep in het vizier, het koningshuis en de adel. Gelukkig hebben wij in Nederland voor als nog veel grip op deze groep en is zij niet meer dan een puntje op de corona. Maar vervang je deze groep door de ‘ondernemers’ van de echt grote bedrijven, die vanouds rondom deze instituties cirkelen en veel voordeel hieruit halen, dan is weer wel een derde profiteur van niveau aan te wijzen. Het volstaat om hier de nationale vliegmaatschappij te noemen die ten onrechte zo veel geld krijgt. Had de maatschappij failliet laten gaan en dan gekeken naar een doorstart op termijn op geheel nieuwe voorwaarden in een nieuwe maatschappij. Het argument dat er een reeks toeleveringsbedrijven e.a. omvalt, is er met de haren bijgesleept. Dat was al in eerder stadium het geval en ook deze ondersteunende werkzaamheden worden hoe dan ook opnieuw beoordeeld in een post corona- maatschappij. En waarom zou je deze branche in zijn geheel wel willen steunen en andere niet, zoals havenbedrijven, openbaar vervoer en de culturele sector. De KLM is een Nederlands machtssymbool pur sang, nog sterker dan het koningshuis.

De grote verliezers van deze crisis zijn nu de mensen die gedwongen thuis zitten en niet in een groter verband horen. De burgers, de middenstand, de onderste lagen, de intellectuelen en de kunstenaars. Het zijn vanouds de slachtoffers in de crisisbewegingen van de geschiedenis en het revolutionair elan onder deze groep stijgt, wanneer het water aan de lippen staat en de linkse beloften niet gaan uitkomen. De reactie die hierop komt wordt gedragen door de immer kapitaalkrachtige profiteurs en wanneer deze twee vechten om een been, dan gaat rechts er mee heen.

 

 

april 2020